Basketbol Kuralları

Basketboldan bahsedip dururken Muhammed‘in uyarısıyla farkettim ki kuralları es geçmişim! E oyunu kuralına göre oynamak lazım, değil mi ama! Basketbolun da tabii ki kendine özgü kuralları var. Ancak basketbolun kuralları tamamen sabit değil: NBA kuralları ve diğer liglerdeki kurallar arasında farklar mevcut.

Sürekli NBA’den bahsettim; bu sefer önce Avrupa basketbolu, daha doğrusu NBA harici liglerin kurallarına bakalım.

Takımlar iki guard, iki forvet ve bir pivot olmak üzere 5 kişiden oluşurlar. Kadrolar sakatlık durumlarına göre kısıtlanabilir (bir dönem Phenix Suns -sakatlıktan değil, koçun seçimleri doğrultusunda- 3 yedek ile sadece 8 kişilik bir rotasyon ile maçları çıkartıyordu). Ancak Athena’nın da beyinlere kazıdığı gibi, kadrolar 12 dev adamdan oluşmaktadır.

Maç 10′ar dakikalık 4 periyottan oluşur. 2. periyotun bitimi, ilk yarının bitimini belirtir ve 15 dakikalık bir devre arası olur. Son çeyrek hariç takımların bir adet 2 dakikalık molası bulunur. Son periyotta ise, işler ciddiye bindiğinden takımın konuşacak daha çok şeyi olmaktadır ve mola sayısı da ikiye çıkmaktadır.

Hakemin hava atışı ile başlayan maç, top sahayı terketmedikçe, basket olmadıkça veya hakem düdük öttürmedikçe durmaz. Topun sahayı terketmesi için çizgide veya saha dışında sekmesi gerekmektedir. Yani futboldaki gibi “Hocam topun %100′ü çizgi dışında! Nasıl devam ettirirsin?!” gibi durumlar basketbol için geçerli değildir. Oyuncular kendi ayakları -çizgiye parmak ucu bile değmeyecek şekilde- oyun sahası içinde oldukça topu çizgi dışında tutabilirler.
Peki başka ne zaman duruyor oyun dedik: Hakem amca düdüğü çalınca! Peki neden çalınır bu düdükler. Oyuncu faul yaptığı zaman, boyalı alanda 3 saniyeden fazla durulduğu zaman, hücum alanına zamanında geçemediğinde ve molaları belirtmek ve sayacağım durumlarda hakemler düdüklerini çalarlar.

Üç sayı çizgisinin ardından atılan her basket, 3 sayı olarak değer bulurken, bu çizginin içindeki tüm basketler 2 sayı ile değerlenir. Faul atışları ise 1 sayı değerindedir.

Oyuncu değişikliği yapma hakkı sınırsızdır, ama oyuncular diledikleri kadar sahada kalamazlar. Bunu yaptıkları faullere borçludurlar. Her oyuncu 5 faule ulaştığında oyundan ihraç edilir.

Fauller savunma faulü, hücum faul ve teknik faul olmak üzere üçe ayrılır. Hücum fauller hareketli perdeler, sabit oyuncunun üstüne çıkmak ya da elini,kolunu veya dizini fazla açmak durumlarında çalınır. Savunma faulleri ise yine elin, kolun, dizin haddini aşması durumunda çalınır. Aslında basketbolda faulü tam olarak açıklamak için, her oyuncuyu bir silindir olarak algılama örneği ile yola çıkalım. Silindiri bozan, faulü yapmış oluyor! Ne demek şimdi bu: örneğin göze çok hoş gelen bir turnike izliyorsunuz, ama o da ne! Hakem hücum faul diyor! Görüntünün tekrarını izlerken farkediyorsunuz ki turnikeye giren arkadaş, topu tutmadığı kolu ile savunmacısını havada iken dürtükleyip duruyor! Silindirin çapı genişledi, silindir bozuldu, faul düdüğü geldi! Ya da takımın uzunu boyalı bölgeden çıkıp, perdeye geldi ve bir ikili oyun oynandı. Tam uzun topu tekrar almış ve potaya yüklenecekken bir düdük geliyor. Bu sefer görüntünün tekrarında görüyoruz ki, uzunumuz perdeyi yaparken kalçasını hafifçe uzatarak, savunmacıyı bertaraf etmiş. Yani hem sabitlik hem de silindir elden gitmiş oldu. Savunmada ise silindiri bozup da rakip oyuncunun silindirine girdiniz mi düdük çıkar. Elini diğer savunduğunuz oyuncunun eline koluna kontrolsüz çarpma gibi hareketler fauldür.

Teknik fauller ise hakeme gereğinden fazla itiraz, rakip oyuncuya kasıtlı ve sakatlayıcı müdahele etme, yani oyun akışına ters olan durumlarda çalınır. Avrupa basketbolunda teknik faulün cezası iki serbest atış, ardından yine yarısahadan hücuma devam etme şeklinde olur.

Faul atışları ise şu durumlarda oluşur: Şut pozisyonunda olan oyuncuya faul yapılması durumunda faule maruz kalan oyuncu faul çizgisine gider. Eğer şutu üç sayı çizgisinin ardındaysa 3 serbest atış; içerideyse 2 serbest atış kazanılır. Basket-faullerde ise, basket kaç sayı ise o sayı kazanılır; ardından bir serbest atış kullanılır.
Ancak takım faulü sayısı 4′e ulaşmışsa, şut halinde olunsun-olunmasın her faul, hücum eden oyuncuya serbest atış olarak geri dönecektir.
Hücum fauller takım faulü olarak yazılmazlar. Sadece oyuncuya yazılırlar.

Takımlar hücumlarını 24 saniye içerisinde tamamlamak zorundadırlar. Aksi taktirde top kaybı olur. Ayrıca takımlar hücuma kalkarken kendi yarısahalarından 8 saniye içerisinde çıkmak zorundadırlar. Topa sahip oyuncu topu iki eliyle tuttuktan sonra ya pas vermek ya da şut atmak zorundadır. İki elle top tutulduktan sonra tekrar sektirilemez. Bu hareket sokakta az çok basketbol oynayanların sıklıkla duyduğu “steps” veya “top taşıma” adı verilen hataya sebep olur ve top kaybı ile sonuçlanır.

Basketbolun bir diğer kuralı ise inişteki topa müdahalenin yasak olmasıdır. Bu kural savunmadaki taraf için geçerlidir. Eğer savunmadaki taraf inişteki şuta müdahele ederse, bu hareketin cezası mevcut şut kaç sayılık ise, o değerin hücumdaki takım hanesine eklenmesidir. Yani hırsına yenik düşen bir oyuncu, girmeyecek şuta müdahele ederek, karşı takıma sayıları hediye etmiş olur. Bu kuralın adı “goaltending”tir.

Savunmada, savunan takımın oyuncusu veya hücumda hücum eden takımın oyuncusu boyalı alanda 3 saniyeden fazla beklerse, top rakibe geçer.

Paylaşılamayan top kararı ise adından da belli olduğu gibi ortada kalan topa iki oyuncunun hamle yapması ve kimsenin üstünlüğünü kabul ettirememesi durumunda ortaya çıkan bir durumdur. Ve topu paylaşamayan iki oyuncu arasında hava atışı yapılması ile sonuçlanır. Eğer ortadaki topa daha fazla kişi elini sokarsa ordan bir faul kesin çıkar!

NBA’de ise işler biraz daha farklıdır. En önemli fark fizik gücünün daha önemli bir faktör olduğu bu ligin maç süresidir. Maçlar 12′şer dakikalık 4 periyottan olşmaktadır. Teknik faullerin cezası ise bir serbest atıştır. Mola sayıları ise her devre için 3 (2 adet full bir adet 20 saniyelik) adettir.

Eğer rakibe yapılan faul hücum süresi 14 saniyeden az bir sürede yapılmışsa, şut saati 14 saniyeye tamamlanır. Takım faulleri limite ulaşmışsa; zaten şut süresinin anlamı kalmaksızın oyuncu serbest atışlar kullanır. Eğer maçın son iki dakikasına gelindiğinde hala takım faulü limitine ulaşılmamışsa (10 dakika hiç faul yapmamak imkansız gibi ama kural işte), bu süre içinde yapılan 2. faul, takımı faul limitine ulaştırmış olur.
Centilmenlik dışı faullerde ise teknik faul 2 atış ve hücum hakkıdır.

Top ayağa çarparsa da şut saati 14 saniyenin üzerinde ise kaldığı yerden devam ederken, 14 saniyenin altındaysa, şut saati 14′e tamamlanır.

Goaltending kuralı NBA’de hücum oyuncuları için de geçerlidir. Şimdi az önce açıkladığım goaltending kuralına bakarak “Ne alaka? Hücumcu neden takım arkadaşının topunu kesmeye kalksın?” diyenler olabilir. Şimdi NBA’deki bu offensive goaltending durumunu açıklamak için yine silindirimizi ele alalım! Çemberin üzerinde hayali bir silindir olduğunu farzedelim. Top çemberle temas halinde veya bu hayali silindire temas (hayali olan birşeye temas nasıl olur demeyin :D biraz fantezi yaparak anlamaya çalışın) durumunda iken topa dokunan her kim ise topu kaybeder! Eğer müdahale savunmadansa, yukarıdaki goaltending ile aynı ceza yani atışın değeri kadar sayıyı şutu atan takım kazanmış olur. Eğer müdahale hücumdan ise, hakem düdüğünü çalar ve topu savunma takımına verir. Eğer bu müdahale basket ile sonuçlanırsa da, basket geçersiz olur.

NBA’de bir de oyun akışını ve skor üretimini yüksek tutmak için çoğu zaman cılkı çıkan bir devamlılık kuralı vardır. Bu kural faul yapıldığı anı inceleyen bir durumdur. Örneğin bir oyuncu turnike için ilk adımını attıktan sonra sağdan soldan çıkan bir el, faulu patlatır; ancak potaya gitmekte kararlı olan oyuncumuz kavgasını sürdürür ve eğer başarılı da olursa pozisyon basket-faulle noktalanır. Ancak bu kural çoğunlukla faule maruz kalan oyuncunun faul düdüğünü duyar duymaz potaya koşturmasıyla sonuçlanmaktadır. Ve çoğu zaman da -dediğim gibi- hakemler hoşgörüyü abartıyorlar bu kuralda.

Oyuncular 6 faule ulaştıkları veya 2 teknik faul aldıkları zaman oyundan atılırlar.

NBA kurallarına geçmeden önceki kısımda, NBA için ayrı paragraflarda belirttiğim konular hariç, diğer kurallar aynı. İşte basketbolun kuralları!

Hatırlarma için teşekkürler Muhammed :D
Basketbolla kalın!

Benzer yazılar:

1. Bunlar Çok Seri : Basketbol Üzerine
2. Mart Ayında Afer.in’de Neler Oldu?
3. Basketbol Terimleri
4. Üçgen Hücum
5. Basketbolun Tarihi